South Africa a land of contrasts
Zuid-Afrika is een land van tegenstellingen. De verschillen tussen arm en rijk zijn nog steeds enorm. Anders dan tijdens de apartheid behoren er nu ook zwarten tot de rijke klasse. Vaak hebben zij banden met het Afrikaans Nationaal Congres. 79% van de bevolking is zwart, 9% is blank, 9% kleurling en 3% Indisch.
Afrikaanse acacia boom
Vanaf het moment dat mijn dochtertje van het bestaan van Zuid-Afrika wist, is ze er verslingerd aan geraakt. Ze beschreef vaak het beeld van leeuwen onder zo'n typisch Afrikaanse boom met de kroon in de vorm van een scherm. Op haar slaapkamertje hingen al snel posters ervan. Ik weet niet hoe het met jou is, maar je raakt als ouder ook een beetje besmet met de voorliefdes van je kinderen. Vanaf dat mijn dochter klein was, wist ik dat ze er op haar plek zou zijn. Het is geweldig om je dochter te zien in de omgeving waarin ze volledig in haar element is. Deze typisch Afrikaanse boom in het echt zien, is dan een prachtig moment. Dat raakt je!
armoede
De armoede in beeld. De foto spreekt voor zich.
baobab
Een heel bijzondere boom die in de regentijd water opslaat in de stam om daarna de droogte te kunnen doorstaan. De apenbroodboom, zoals ie ook wel wordt genoemd, kan wel een diameter van 11 meter krijgen en een omtrek van 34 meter. Zuid-Afrikaanse kinderen hebben hier hun hangplekje op de boomwortels.
beschroomd
Enigszins beschroomd maak ik een foto van mensen die soms enkele tientallen kilometers van Hoedspruit komen lopen met hun boodschappen. Ondanks het feit dat ik dit kan doen met een telelens. Zwarte mensen lopen enorme afstanden langs de kant van verharde wegen of over de zandwegen naar hun eenvoudige 'nederzettingen'. Ik gebruik dit woord bewust omdat ik het het juiste woord vind om te beschrijven hoe eenvoudig de woonomstandigheden van veel zwarte mensen zijn. In Limpopo is 97% van de mensen zwart. Ik heb me er als blanke steeds zeer 'unheimisch' gevoeld. Het verschil tussen arm en rijk is enorm. Ik werd gedoogd als ik me in hun woonomgeving ophield. Dat gaf een zeer ongemakkelijk gevoel. Ik ervoer diepgewortelde afkeer!
blauwe gnoe
Het is heus. De gnoe heeft een blauwe gloed over zijn glimmende vacht. Bovendien heeft het dier zwarte verticale strepen. Het was me nooit opgevallen in de dierentuin. Daar vond ik de dieren eerder een wat suffig en stoffig imago hebben. Maar hier straalt het dier echt iets uit. De dieren in het wild zien er zeer goed en fit uit: slank, gespierd en het postuur hebbend zoals de dieren bedoeld zijn. Daar zorgt de natuur wel voor: er moet bewogen worden om aan water en voedsel te komen. Te zwaar zijn bestaat niet hier!
buffel
De buffel straalt enorme kracht uit. Hij zal je niet opzoeken maar als hij zich bedreigd voelt, kiest hij de aanval. Dat maakt hem zo gevaarlijk. De buffel trekt in grote kuddes door het Afrikaanse land van waterplek naar waterplek, zoals zoveel dieren. Steeds als ik een buffel dichtbij trof, en ik de lens richtte, keek het dier al recht de lens in. Hij nam mij al eerder op dan ik hem. Ik voelde me betrapt.
droogte
De provincie Limpopo in Zuid-Afrika is droog en warm. In de zomer is er een regenperiode, de rest van het jaar valt er geen neerslag. Om 6 uur in de ochtend komt de zon op en om 18 uur in de avond gaat ze weer onder. Er is nauwelijks schemertijd. In de nacht koelt het af en is het zeker niet benauwd. Dieren zijn dagelijks op zoek naar water en volgen de rivierbedding of trekken van drinkplaats naar drinkplaats. Het is hier bebost gebied. Documentaire-opnamen van jagende wilde dieren als de leeuw en de luipaard worden vooral in open gebieden in noordelijker gelegen landen gemaakt omdat de dieren daar beter te volgen zijn met de camera.
gedogen
Tijdens de Manoutsa Hike passeerden we een dorp. Zwarte mensen gedogen de blanken, het is zo voelbaar. Zwart en blank leeft naast elkaar en niet met elkaar. Gaat dat ooit veranderen?
gele baviaan
Je gaat het Krügerpark in met de auto. Heel even doet het daardoor denken aan de Beekse Bergen in Hilvarenbeek en dat ervaar ik natuurlijk als surrogate wildernis. Ook in het Krügerpark zijn de dieren aan auto's en het bekeken worden gewend geraakt. Alleen is het hier wel duidelijk dat wíj op bezoek zijn in de habitat van de dieren. Je voelt je daardoor als vanzelf wat bescheiden. Uit respect.
Het jonge aapje in de boom kijkt vanuit 'vrijheid' naar die rare ingeblikte mensen met hun gapende lenzen. Het is nog onervaren. Er is goed te zien hoe de apen in een 'groep' leven. Niet alleen de ouders maar ook andere volwassen dieren houden de jonge dieren namelijk bijzonder goed in de gaten. Ik was me daarvan bewust toen ik deze foto maakte. Er werd constant naar me geloerd.
geschokt
We huurden een auto en trokken de omgeving van Hoedspruit in. Ik reed een onverharde weg op en zag plotseling beweging bij iets dat me in eerste instantie aan een soort garagebox deed denken. Het bleek een woning. Het was mijn eerste kennismaking met de werkelijkheid van de Zuid-Afrikaanse samenleving ongeveer 25 jaar na de afschaffing van de apartheid.Schokkend!
gieren
In Zuid-Afrika is nog een prachtige voedselketen te zien in de natuur. Het gaat om eten en gegeten worden. En als er wat aas overblijft, dan zijn daar nog altijd de gieren.
Wal een prachtig beeld: gieren in een kale dode boom. Deze biedt natuurlijk heel goed zicht op de omgeving. Wanneer gieren een 'kill' gespot hebben, gaan ze in een boom zitten wachten totdat de roofdieren weglopen bij de prooiresten. Gieren zijn ongelooflijk geduldig. Het kan voorkomen dat ze meer dan 30 uur zitten te wachten. 'Geduld is een schone zaak!"
Waarom wordt de gier slechts met smerig en gluiperig geassocieerd en niet met 'engelengeduld of reinheid'. Gieren zijn namelijk ook heel schoon: na het eten nemen ze een bad!
giraffe
Weet je wat het is. Iedereen heeft wel een giraffe gezien in één van de Nederlandse dierentuinen. In Blijdorp hebben ze een prachtig verblijf gemaakt en kun je de dieren heel dicht naderen. Maar een giraffe in de vrije natuur zien is een heel andere ervaring. Dat imponeert. Dan komt het woord majestueus in me op.
impala
Wanneer het regenseizoen begint, worden alle jongen vrijwel tegelijk geboren. Dit is een vorm van verdediging tegen leeuwen en andere grote roofdieren. Doordat het aanbod zo groot is, kan een groot deel van deze jongen de zo gevaarlijke eerste maanden overleven. De helft van alle jongen zal in de eerste weken gegrepen worden door een roofdier.
Achterop de kont van de impala staan zwarte lijnen die aan de M van MCDonalds doen denken. De impala vormt het hoofdvoedsel van de leeuw en is relatief makkelijk te vangen. De blanke Afrikanen geven het dier om die reden de bijnaam 'Big Mac'.
Dit mannetje - een prachtdier - is heel onrustig. Het staat te snuiven in de richting van waar hij een troep leeuwen ruikt. De leeuwen zijn gesignaleerd. Ze maken nog geen aanstalten om te gaan jagen. Het is midden op de dag en veel te warm. Ze liggen in de schaduw van een boom te luieren.
in de kudde
Zie hoe de kleine buffel mag opgroeien in de veilige kudde. Gaandeweg leert het de vaardigheden die nodig zijn in de wereld waar uiteindelijk alertheid, gezondheid en het lot bepalend zijn voor het bestaan van dit dier.
jonge hyena
Een foto zoals je hem liever toch niet hebt, ondanks de prachtige kop. Het had veel mooier geweest als deze jonge hyena niet op het asfalt had gelegen. Op deze manier wordt het 'Beekse Bergen'-gehalte een beetje te groot. Het had de reden kunnen zijn om het dier niet te portretteren. De hoofdwegen in het Krügerpark zijn geasfalteerd, alle zijwegen zijn onverhard. Dieren zijn gewend aan auto's en blijven doorgaans gewoon liggen. Het asfalt is lekker warm maar kan in de schaduw verkoelend zijn.
klein geluk
Toen ik vanaf de openbare weg naar het dorp tuurde, door de lens van mijn camera en kinderen vrolijk rennend bij hun vader zag, die een kruiwagen voortduwde, dacht ik: "klein geluk bestaat'. En toen ik in Nederland terugkwam en de enorme welvaart zag, stond deze mij tegen en dacht ik: "leegheid bestaat".
knobbelzwijn
We maakten dagelijks een gamedrive met de fugly: een oude, verroeste, open, grote jeep uit 1976. Gezeten op een bankje met de voeten steun zoekend als statief, probeerde ik net als andere bezoekers van de bushcamp, mijn plaatjes te schieten. Je moet snel zijn en de omstandigheden nemen zoals ze zijn. Je verkeert niet in de luxe positie om op je gemak foto's te maken, naar de belichting te kijken en te bepalen of de dieren er een beetje 'leuk' opstaan. Het is gewoon een momentopname waarmee je het moet doen. Zie hier een groepje knobbelzwijnen. De dieren, die haast mooi zijn van lelijkheid, houden zich op in bebost gebied om zich te kunnen beschermen tegen roofdieren. Het knobbelzwijn is een sociale soort. Meestal bestaat een groep uit een vrouwtje en haar vrouwelijke nakomelingen. Als groepen zich samenvoegen, zijn dat meestal ook nauwe verwanten, zoals zussen of moeders en dochters. Meestal leven verwante familiegroepjes dicht bij elkaar in een gebied van vier km². De groep slaapt in grote verlaten holen of in een hol dat zelf gegraven is. Er wordt nooit meer dan één groep per hol aangetroffen. Het dier leeft op de savannen van Afrika ten zuiden van de Sahara.
krokodil
Ik stapte heel even de huurauto uit voor een foto van nijlpaarden en krokodillen. Hier stond de rivier nog niet droog en zag je de koppen van de nijlpaarden prachtig boven het water uitsteken. "Dat die zware dieren zo mooi kunnen bewegen aan het wateroppervlak ... " Opeens zag ik enkele meters onder me op de oever aan mijn kant enkele krokodillen liggen. Krokodillen kunnen verrassend snel reageren en hard lopen. Ik bedacht me geen moment en zat in no time weer in de auto.
living apart together
Wanneer je in Hoedspruit in de supermarkt loopt, hangt er een bijzonder sfeertje. Hoewel slechts 3% van de bevolking hier blank is, ligt dat percentage heel anders als het om de klanten in de Pick n Pay gaat. Hoedspruit is een dorp met een paar duizend inwoners, een beetje vergelijkbaar met Haastrecht. In de plaatselijke supermarkt zie je eigenlijk maar weinig mensen een praatje met elkaar maken zoals ik in mijn dorp gewend ben. Er is ook een strikte scheiding tussen blank en zwart, het mixt gewoon niet. Ik maakte een aantal keer mee dat ik beleefd wilde reageren op zwarte mensen als ik ze wilde passeren, ik kreeg echt een blik van afkeer. Het maakt dat je je onveilig voelt in de 'mixed zone'.
Mandela
Ten tijde van mijn bezoek aan Zuid-Afrika hingen er posters in het kader van de algemene verkiezingen voor een Nieuwe Nationale Vergadering en de provinciale wetgevende macht. Ik hoorde slechts verhalen over de enorme corruptie in de politiek, de ambtenarij, en bij de politie. 'Voor geld doet men alles'. Zuid-Afrika zakte in de index van de menselijke ontwikkeling van een 85e (ten tijde van de verkiezing van het ANC in de jaren negentig) naar de 120e plaats in 2006 en naar de 125e in 2008. Deze index van de Verenigde Naties bevat 177 landen over de gehele wereld. De regenboogstaat sinds Nelson Mandela's presidentschap blijft voorlopig een land in transformatie met zeer grote contrasten tussen rijk en arm.
neushoorn
Ik heb de neushoorn niet gezien in Zuid-Afrika. In 2014 bereikte de stroperij van neushoorns een nieuw dieptepunt. Omdat er zoveel geld verdient kan worden aan de verkoop van de hoorn is het niet alleen zeer lucratief geworden voor stropers maar maakt het ook voor de plaatselijke bevolking een verschil tussen armoede en rijkdom. Stropers zetten zelfs helikopters in. Aan een kabel laat men zich naar beneden zakken op de plek waar de neushoorn gesignaleerd is. De neushoorn wordt gedood, de hoorn verwijderd en in no time is men weer verdwenen. Dit is vrijwel onmogelijk om te bestrijden. De schedel op de foto is van een neushoornjong die nadat de moeder gedood was, radeloos heeft rondgelopen en is gestorven van de honger. Het jong had geen hoorn en was daardoor niet interessant voor de stropers. Deze namen zelfs niet de moeite om het jong niet nodeloos te laten lijden.
nijlpaard
Op het moment dat ik deze foto nam, was ik enkele tientallen meters van de groep mensen, met wie ik in de bush was, verwijderd. Ik zag een nijlpaard in een waterdrinkplaats. Ik moest uitkijken dat het dier niet uit het water zou komen, werd mij gezegd. Het dier blijkt verrassend snel en kan je aanvallen. Het nijlpaard wordt vaak als redelijk vredelievend afgeschilderd, maar is dit dus niet. De tanden staan in een zeer krachtige kaak, je kunt er heel gemakkelijk mee geperforeerd worden.
olifant
De Afrikaanse olifant is het grootst levende landdier. Het heeft geweldig grote oren waarmee het zichzelf wat koelte kan toewuiven.
Op mijn eerste fotocursus leerde ik pas dat je met een telelens niet echt dichtbij kunt komen omdat de hoek dan te klein is. Je blijft daardoor afstand ervaren als je naar een foto kijkt die met een telelens gemaakt is. Dat heeft deze foto dus ook helaas.
Toch wisten we deze olifant tot op ongeveer 10 meter te naderen. We durfden nauwelijks te ademen. Alle zintuigen van de olifant én die van ons stonden op scherp.
op het hoofd dragen
Mijn ultieme beeld van Zuid-Afrika. Het is er minder groen dan in Nederland behalve na de regentijd. De zwarte mensen bepalen voornamelijk het (straat-)beeld van Zuid-Afrika. Bij vertrek vanaf het vliegveld van Hoedspruit zie je aan beide kanten van de weg (zwarte) mensen lopen met plastic tasjes, eenvoudig schoeisel of de last op hun hoofd dragend. Het deed me steeds denken aan mieren die hun vaste routes van en naar het nest lopen. Later bleek dat veel mensen kilometers lopen tussen hun woning, werk en stad. Als ze geluk hebben krijgen ze een lift in een bakkie (de Afrikaanse naam voor een pick-up).
red billed hornbill
De yellow billed hornbill en de red billed hornbill zijn zeer algemeen voorkomende vogels in Limpopo. Ze horen bij mijn herinnering aan de bushcamp.
rood zand
Het rode zand is net als de geur en het licht, kenmerkend voor Zuid-Afrika. Althans, zo heb ik dat ervaren. De rode kleur wordt veroorzaakt door het ijzer dat in de grond zit, zo is mij verteld door Glen. Als ik terugdenk aan Afrika zie ik ook vooral het rode zand weer voor me. Prachtig!
Smith's Bush Squirrel
Ik logeerde op Jejane Bushcamp gedurende mijn verblijf in Zuid-Afrika. In de bushcamp zijn regelmatig dieren aanwezig die zonder ouders zijn aangetroffen. Eerlijk gezegd had ik verwacht dat men de natuur zijn gang laat gaan en geen jonge dieren van de mens afhankelijk maakt (op het moment van schrijven, is een jonge gnoe op de bushcamp geadopteerd door de grote honden van de familie). Squirt, zoals de eekhoorn genoemd werd, sprong op je schoot, schouders en hoofd en knabbelde aan je oren. Het beestje was zeer vasthoudend en liet zich nauwelijks corrigeren. Na enkele dagen was het dier verdwenen. Men ging ervan uit dat het gepakt was door een roofdier. Dieren die niet in de natuur opgroeien, kunnen zich er niet in handhaven.
steppe zebra
De zebra's staan niet op deze manier met elkaar om wederzijdse genegenheid te tonen, zoals mensen graag willen denken, maar om een heel praktische reden: op deze manier worden door de staartbeweging van de ander irritante insecten van de neus gejaagd.
struisvogel
Af en toe zag ik een struisvogel lopen. Steeds alleen. Niet etend. Niet rennend. Maar rustig stappend in het landschap. Ik dacht: "wat doet dat dier eigenlijk?". Totdat ik een struisvogelmannetje van heel dichtbij trof.
Toen dacht ik: "wat een prachtige ogen met wimpers. Het dier loopt gewoon mooi te zijn!"
teaching
Glen heeft de fugly weer even stilgezet en geeft les. Soms springt hij uit de auto, tekent in het zand om uit te leggen en te verduidelijken. Zo boeiend, daar kan menig leraar nog een voorbeeld aan nemen.
twee werelden
Zuid-Afrika, een prachtig land, een heerlijk klimaat, geweldige natuur in flora en fauna. Maar de spanning tussen twee werelden is er zo voelbaar dat het voor mij de reden is dat ik er niet zou kunnen aarden.
vertrouwen
Wilde dieren mijden plekken waar mensen wonen. Daarom loopt er om de bushcamp slechts een hoogspanningskabel om olifanten buiten de area te houden. Olifanten ontzien namelijk niets en lopen anders de boel gewoon ondersteboven. Zo lopen ze ook niet om niet al te stevige bomen heen, maar lopen ze gewoon omver. Andere dieren zouden het gebied van mensen wél kunnen betreden, maar doen dit toch niet. Men kan daarop vertrouwen. Maar toen ik in het aardedonker met slechts het licht van mijn mobiel op zoek ging naar een kurkentrekker in de bushkeuken, had ik daar een heel ander idee bij. Ik wil wel verklappen dat ik mij enorm gehaast heb toen. De koeien op de foto lopen vrij rond om het dorp dat we met de Manoutsa Hike passeerden. Er is geen afrastering, ik vermoed dat de dieren erop vertrouwen in de buurt van de mensen betrekkelijk veilig te zijn.
voorrang voor zwart
Op het moment is het voor blanke Zuid-Afrikanen heel moeilijk om aan werk te komen. Bij gelijke geschiktheid krijgen zwarte mensen voorrang. Veel blanke kinderen gaan aan het werk bij hun ouders. De zoon van Glen en Tracy verzorgt gamedrives en hikes om inkomen te hebben. De dochter werkt bij haar moeder op African Dream Horse Safari en verzorgt paardentrails. Toch is het voor zwarte mensen ook heel moeilijk om aan werk te komen. De werkloosheid is enorm. Glen en Tracy bieden 2 vrouwen uit een naburig dorp werk in de buitenkeuken aan. Tegen 7 uur in de ochtend worden de vrouwen achterin een bakkie afgezet bij de bushcamp. In de keuken wassen ze de vaat, ze vegen de vloer en ruimen wat op. Het is gek om je vaat te laten staan voor ze, maar zij hebben er in ieder geval wat werk aan.
vroege ochtend
Ik deed eigenlijk niets liever dan om 6 uur op te staan. Naar de open keuken van de bushcamp te gaan. Het liefst nog voordat de dames arriveren die de keuken komen schoonmaken en opruimen tegen een klein salaris. Een bak koffie voor mezelf klaar te maken en dan in een stoel te gaan zitten met het zicht op de drinkplaats. Ik hoopte daar dieren te treffen in de stilte van de ochtend. Je hoort geritsel, takken breken en opeens het beeld van een dier dat je aan staat te kijken omdat het natuurlijk dondersgoed in de gaten heeft dat je daar zit. Maak jezelf maar niets wijs, stilzitten is niet genoeg hier! Het ochtendlicht en de sfeer van dat vroege moment vastleggen is niet gemakkelijk. De kleuren op de keuken in combinatie met de lange schaduwen laten het nog het best zien.
weest waakzaam
Op de dag van vertrek werd ik toch nog bestolen. Mijn creditkaart was met een handige wisseltruc en een hoop expres veroorzaakte commotie afhandig gemaakt door zwarte Zuid-Afrikanen. Een enorme kater was dat. Op moment van schrijven is mijn dochter weer voor langere tijd in Zuid-Afrika. Ze laat mij zojuist via Facebook weten dat haar portemonnee en telefoon gestolen zijn. Je moet ook zo ontzettend goed opletten. Ze dacht zorgvuldig gehandeld te hebben en snapt niet hoe het heeft kunnen gebeuren. Op vrijdagavond is de uitgaansavond in Hoedspruit. Blanke Zuid-Afrikanen ontmoeten elkaar bij Sleepers, een eetcafé met dansgelegenheid. De bediening bestaat er vooral uit zwarte mensen. Zo ongemakkelijk is dat ook weer. De verkiezingsleus onderaan de poster van het ANC is voorlopig een utopie.
zo kan het ook
Grazers van verschillende diersoorten trekken gezamenlijk door het Afrikaanse land. Ze zijn geen concurrenten van elkaar omdat elke diersoort een andere grassoort en lengte van grassen prefereert. Bovendien benut men elkaars kwaliteiten. Zo kunnen zebra's heel goed zien, ook in de nacht, en hebben zij een uitstekend gehoor. Vaak trekken er ook giraffen mee die in staat zijn om heel ver te kijken, niet alleen vanwege de lange nek maar ook omdat zij een zeer goed gezichtsvermogen hebben. Bij gevaar op de dag slaan de giraffen het eerst alarm, in de nacht zullen dit de zebra's zijn. Jonge gnoes kunnen al na 10 minuten met de kudde meetrekken. Dat is noodzakelijk, de kudde wacht immers op niemand.
zonsondergang
Het is 17:16 uur als de lucht boven het Krügerpark prachtig begint te kleuren. Om 18:00 uur is het echt helemaal donker, dan moet je ook uit het park zijn. Het silhouet van het Afrikaanse landschap is indrukwekkend. Er staat geen verlichting langs de wegen van het Krügerpark naar Jejane Bushcamp. In het aardedonker rijden is lastig, er is ook geen witte belijning ter oriëntatie en er zitten soms enorme gaten in het asfalt.